شناشیر

          گل لوتوس. تخت جمشید                                                             گل لوتوس. بافت قدیم بوشهر

گل لوتوس

گل لوتوس يكی از نمادهای مهم تمدن هخامنشی است. اين گل دوازده برگی در تخت جمشيد و شوش از اصيل‌ترين نشانه‌های اين تمدن 2500 ساله است. اطلاعات بيشتر در مورد اين كهن الگو را در اینجا و اینجا می‌توانيد ببينيد. آنچه موجب نوشتن اين مطلب شد ديدن نشانه‌های لوتوس در زندگی امروزه است. وجود خيلی از كهن الگوها در ناخودآگاه جمعی مردمان يك سرزمين و تكرار بازنمودهای زبانی و تصويری آن در زندگی معاصر به روش‌های جديد موجب تداوم هويت فرهنگی آن مردمان میگردد. جوامع توسعه يافته به اين عنصر مهم باز توليد اسطوره‌ها و همه نشانه‌های هويتی خود آگاهی داشته و با شيوه‌های مدرن به يادآوری مكرر اين عناصر مهم فرهنگی می‌پردازند. البته اين نشانه‌ها بصورت دستوری و دولتی در هيچ سطحی به توليد كنندگان آثار ديكته نمی‌شود ولی مكانيزم باز توليد اين اسطوره‌ها در تمامی فرهنگ و زندگی آنان از چنان ريشه‌های عميقی برحوردار است كه زنجيروار اين تداوم فرهنگی در طی هزاران سال ادامه داشته است. نكته قابل تأمل پذيرش و باز بودن فضای فرهنگی اين جوامع است. اسطوره‌ها و كهن الگوهای هر سرزمين با ارتباط و ديالوگ با فرهنگ‌های ديگر امكان بازتوليد جديدتر و متفاوت با تكرارهای قبلی را می‌يابد و از اين راه عناصر فرهنگی ديگر جوامع را هم در درون فرهنگ خود هضم می‌كند. می‌توان در اين مورد در سينما به فيلم‌های تجاری زيادی اشاره كرد ولی مثال استفاده هنرمندانه‌تر از اسطوره‌ها و تلفيق مدرن عناصر فرهنگی متفاوت را در دو فيلم «مرد مرده» و «گوست داگ» جيم جارموش می‌بينيم.

تداوم حضور گل لوتوس در فرهنگ تصويری كشورمان از زمان حجاری بر روی سنگ در كاخ‌های هخامنشی تا تزئينات معماری قاجاريه را می‌توان رديابی كرد. گل لوتوس كنده‌كاری شده بر روی چوب  درها و پنجره‌ها و ارسی‌های خانه‌ها و بافت‌های قديمی شهرهای مختلف و از جمله بافت قديم بوشهر يادگار و بازتوليد لوتوس اسطوره‌ای است. جالب‌ترين مورد را چند وقت پيش در يكی از عكس‌های محمد يوسفی (از عكاسان خوب شهر بوشهر) ديدم، گل لوتوس نقاشی شده بر بدنه يك لنج چوبی:

تمدن هخامنشی جغرافيای وسيعی را شامل می‌شود و در حوزه استان بوشهر وجود يك آرامگاه (گور دختر) و سه كاخ نيمه تمام در دشتستان از حضور قدرتمند آنان خبر می‌دهد. تعدادی از قبور گورستان شغاب نيز به شيوه هخامنشی دفن شده و البته سند ارزشمند كتيبه هخامنشی جزيره حارگ نيز از تسلط آنان بر خليج فارس حكايت می‌كند.

بوشهر مهمترين بندر ارتباط دهنده هخامنشيان با تمدن‌های دوردست بشمار رفته و بدليل نزديكی با تخت جمشيد و شوش، دروازه تجاری و فرهنگی ايرانيان محسوب می‌گرديد. اطلاعات بيشتر را در اینجا می‌يابيد.

پ.ن: شاید بازتولید اشعار حافظ و سعدی توسط کیارستمی با وجود همه مخالفانی که داشت نشانه ای از شروع خلاقیت هنرمندانه ایرانیان در مسیر زنده کردن دوباره اسطوره های نوشتاری و بدنبال آن تصویری این سرزمین باشد.

رویای صبحگاهی

طلوع آفتاب در بندر باستانی سیراف

آسیاب ساسانی بندو

سفر در زمان و مکان

پرسه‌های 15 ساله اخير از كرانه‌ سواحل خليج فارس تا دل كوه‌ها و دره‌ها با همراهی باستانشناس بزرگ كشورمان دكتر علی اكبر سرفراز خود داستانی شيرين و فراموش نشدنی است. شخصيت انسانی و عميق او حاصل سالها طی طريق در بيابان‌ها برای قرار داشتن در كنار معشوق است. او جدا از حرفه رسمی خود عارفی درويش‌گونه است. در طول سفرهای بررسی و شناسايی آثار تاريخی و يا حفاری‌ بر روی آثار باستانی چشمان او داستان‌های بيشماری را از دل ذره ذره خاك بيرون می‌كشيد. داستان‌هایی از زندگی و سخت‌كوشی مردمانی كه در طی هزاران سال در اين سرزمين آثاری را برای ما به يادگار نهادند. داستان‌هایی از زندگی، كار، تجارت، زلزله، جنگ و ويرانی. جزئيات و آثار به جا مانده از آنان قصه‌های تلخ و شيرينی را هويدا می‌سازد. سفر به درون زمان در لابه‌لای اين داستان‌های واقعی بمانند سفر زمينی مناظر و چشم‌اندازهای زيبایی را آشكار می‌كند و هر گاه اين سفر زمانی بمانند سفر مكانی با شناخت عميق‌تری انجام شود از جنبه سطحی و توريستی خارج شده و لايه‌های عميق‌تری را شامل می‌شود.

داستان بندو حاصل يكی از همين سفرها است. سفری در زمان و مكان در امتداد سواحل خليج فارس. در آخرين نقطه‌ای كه بر روی نقشه جغرافيایی استان بوشهر از هرمزگان جدا می‌شود بندو قرار دارد. بندو همانطور كه از نامش پيداست محل بستن بند برای مهار آب جاری بوده. سازه‌های آبی قرار گرفته بر سواحل خليج فارس هر كدام بر اساس شرايط محيطی از ويژگی خاصی برخوردارند. آنچه كه ويژگی منحصربفرد بندو بشمار می‌آيد نه اين بند باستانی كه البته در جای خود ارزشمند است بلكه سازه ديگری است كه در نزديكی آن قرار دارد. اين سازه مسير انتقال آب يا همان جوی آب دست سازی است كه آب را از حدود 5 كيلومتری بندو از چشمه آبی كه در دل كوهستان قرار دارد به آسيابی كه در نزديكی بند ساحته شده می‌رساند. ديدن آسياب و مصالح مستحكم بكار رفته در آبراه منتهی به آسياب ما را وادار به دنبال نمودن مسير آبراه نمود. دنبال نمودن اين مسير در كوهستان در حالی كه نمی‌دانستيم انتهای آن به كجا ختم می‌شود خود حكايتی جالب بود و البته در طی اين مسير پرفراز و نشيب هرچه جلوتر می‌رفتيم بر حيرت ما افزوده می‌شد. انتقال آب در اين مسير دشوار كه خود ما به سختی می‌پيموديم از شاهكارهای تمدن ساسانيان در 1400 سال پيش است. استحكام فوق‌العاده اين آبراه برای انتقال آب در مسيری كوهستانی و طولانی فقط با استفاده از نوع خاصی از ساروج كه از تخصص‌های منحصربفرد مردمان ساسانی است امكان پذير بود، ساروجی كه در حال حاضر با تمام پيشرفت‌های بشری قادر به ساخت دوباره آن نيستيم.

                آبراه ساسانی                                                              چشمه آب

در نهايت پس از طی چند كيلومتر از دور نخلستانی را در ميان دره‌ای كوچك در بالای كوه ديديم و با دنبال نمودن آبراه به چشمه‌ای جوشان در ميان اين نخلستان رسيديم. چشمه‌ای كه روزگاری سنگ آسياب بندو را به گردش در می‌آورد و گندم گندمزارهای اين سرزمين را آرد می‌كرد. چشمه‌ای همچنان جوشان ولی بی‌استفاده و رها شده بمانند همان نخلستان كه نخل‌هايش يا خشك شده بودند و يا بيثمر در انتظار دستانی بودند كه آنان را بارور كند.    

        نشست ادبی نقد و بررسی کتاب فرهنگ داستان نویسی بوشهر

اطلاعات لازم در هر دو تصویر بالا نوشته شده و ضمنا طراحی زیبای این دو پوستر و کارت دعوت توسط هنرمند گرافیست خانم ندا کلبعلی اجرا گردیده است.

بابک احمدی

ريشه‌های فرهنگی تصوير و نوشتار